و در سقيفه بنىساعده ، خودنمايى كرد . « 1 » در اين حوادث بيشتر مسلمانان ، به اقتضاى طبيعت مردمان و بسان همه رعايايى كه انگيزه‌اى براى ورود به نزاع‌ها ندارند ، فقط تماشاگر بودند و درنهايت نيز به اطاعت از تصميمات سقيفه گردن نهادند . اما در مقابل ، گروهى از صحابه و مسلمانان كه انتخاب اميرمؤمنان على ( ع ) را براى خلافت امرى الهى و منصوص از طرف خدا و پيامبرش و براى هدايت جامعه اسلامى مىدانستند ، نمىتوانستند سقيفه را به رسميت بشناسند و مشروع بدانند . ازاين‌رو از همان آغاز ، نزاع بر سر امامت مسلمانان ، بين طرفداران امام على ( ع ) و پيروزمندان سقيفه شروع شد . اگر مواردى چون بيعت‌هاى اجبارى و تهاجم به خانه على و زهرا ( عليهما السلام ) و رفتار با ابوذر و عمار را ناديده انگاريم ، مقابله دو جناح ، در جدل‌ها و مناظره‌هاى لفظى و در دوره‌هاى پسين ، هم به صورت لفظى و هم كتبى برگزار مىشد . بر اين اساس ، در اين بخش سير تاريخى اين منازعه‌ها را با وجود يكى بودن ماهيتشان ، با دو عنوان مناظره‌ها و رديه‌ها بررسى مىكنيم . 1 . مناظره‌ها مناظره به معناى بحث و نزاع دو طرف درباره حقيقت و ماهيت چيزى است . « 2 » جدل و مجادله نيز به همين معنا آمده ، با اين تفاوت كه در

--> ( 1 ) . الشافى فى الامامه ، سيد مرتضى ، ج 2 ، صص 126 و 127 ؛ به نقل از : الانصاف ابن‌قبه رازى ؛ تاريخ الأمم و الملوك ، ج 4 ، ص 222 ؛ انساب الاشراف ، بلاذرى ، ج 10 ، صص 378 و 379 . امام 7 نيز در جاىجاى نهج البلاغه به ظلم قريش و غصب خلافت تصريح كرده‌اند و از بىيار و ياور بودن شكوه مىكند ؛ از جمله در خطبه‌هاى 2 ، 26 ، 62 ، 144 ، 150 ، 172 و حكمت‌هاى 413 ، 734 و . . . . ( 2 ) . لغتنامه ، علىاكبر دهخدا ، ج 13 ، ص 19045 .